Cách hát nốt cao không bị căng: 3 bài tập

Nốt cao đến gần và việc hát biến thành một cuộc vật lộn. Cổ cứng lại, cằm nhấc lên, âm lượng tăng, và phản ứng với tất cả những điều đó là đẩy thêm hơi. Hát nốt cao không bị căng phụ thuộc vào sự phối hợp chính xác hơn giữa hơi, dây thanh, cộng hưởng và hình của nguyên âm, và từng phần trong đó đều có thể kiểm tra riêng.

Một nốt cao đòi hỏi toàn bộ hệ thống một thiết lập khác với quãng giữa dễ chịu. Ai biết sự thay đổi đó sẽ nghe ra nó hỏng ở điểm nào, và làm việc đúng tại điểm ấy.

Vì sao nốt cao nghe như bị gồng

Sự gồng gần như luôn xuất hiện khi cơ thể giải một vấn đề phối hợp bằng sức. Nốt nhạc có cảm giác bấp bênh, nên áp lực hơi tăng lên, và cổ, lưỡi hay hàm căng theo. Trong thời gian ngắn, nốt đó xuất hiện được hoặc to hơn. Mỗi lần lặp lại, nó nặng hơn, hẹp hơn và ít linh hoạt hơn.

Với nốt cao, dây thanh phải rung nhanh hơn, và để làm được điều đó chúng thay đổi độ dài, độ căng và diện tiếp xúc. Sự điều chỉnh ấy chỉ hoạt động đáng tin cậy khi luồng hơi còn được định lượng. Hơi thở cấp năng lượng cho sự rung, còn hơi quá nhiều thì cuốn trôi nó. Một luồng hơi được kiểm soát vì vậy ít liên quan đến một luồng hơi lớn.

Vùng chuyển âm khu cũng nặng ký như thế. Nhiều giọng mang thiết lập quen thuộc của quãng thấp lên quá cao. Điều đó nghe có lực và đòi thêm sự căng ở mỗi nửa cung. Những giọng khác lại rút sớm về một thiết lập rất nhẹ, nhiều hơi, rồi mất phần kết nối và mất lõi âm thanh. Hát khỏe mạnh ở quãng cao nằm trong một tỉ lệ pha được phối hợp, phù hợp với giọng, với âm lượng và với phong cách.

Hát nốt cao không bị căng cần một hơi được chuẩn bị

Hơi bắt đầu trước nốt nhạc. Nếu trước một câu cao bạn nhấc vai, hút bụng vào thật chặt hoặc hớp hơi gấp gáp, giọng đã khởi hành dưới một áp lực bất lợi. Một hơi vào bình thản và thấp tạo ra sự rộng rãi ở phần dưới lồng sườn và làm cho hơi ra có thể định lượng.

Câu hỏi không phải là bụng làm việc ra ngoài hay vào trong mạnh đến đâu. Điều quyết định là hơi không sụp xuống và không thoát ra một lúc trong khi nốt đang vang. Hãy hình dung hơi ra rộng và được dẫn đều. Các sườn dưới giữ độ rộng của chúng trong lúc nốt nhạc đang hình thành.

Một dấu hiệu hữu dụng đến từ chỗ bắt đầu âm thanh. Nếu nốt đến một cách cứng và như một cú đẩy, áp lực đang quá cao. Nếu nó bắt đầu rõ và không có cú gõ, phối hợp thường là đúng. Hãy luyện từng nốt trung-cao trước trên một âm “v” mềm, như trong “vui”, rồi trên âm /z/, tức chữ “d” đọc theo giọng Bắc như trong “da”; nếu bạn nói giọng Nam, hãy dùng tiếng ngân “m” đóng miệng thay cho nó. Những âm này báo cho bạn về luồng hơi: nếu tiếng trở nên bất ổn hoặc nổ ra, bạn đang nhả quá nhiều hơi.

Ít áp lực hơn với phần đỡ nguyên vẹn

Sự phân biệt này thường bị hiểu sai. Ít áp lực ở cổ vẫn để nốt nhạc được đỡ trọn vẹn. Phần đỡ là sự hợp tác có tổ chức giữa chuyển động của hơi thở, thân người và sự phối hợp của thanh quản, còn gồng là một hành vi dùng sức để bù, và nó phá đúng sự hợp tác ấy.

Một nốt cao đi được xa có thể cho cảm giác nhẹ đến mức bất ngờ. Phần việc vẫn đang diễn ra, nó chỉ nằm ở nơi khác chứ không ở cổ. Nó hiện ra trong một hơi ra ổn định, một cao độ rõ ràng, và trong khả năng nặn cùng một nốt nhẹ hơn hay mạnh hơn mà giọng không lật.

Nguyên âm quyết định sự tự do ở quãng cao

Nhiều người luyện gam rất sạch và chỉ bế tắc khi vào một bài hát. Lý do thường nằm ở nguyên âm. Chữ “a” mở, chữ “e” rộng hay chữ “u” tối hành xử ở quãng cao khác với vùng nói. Ai giữ nguyên âm không đổi thì ép giọng vào một thiết lập bất lợi.

Việc điều chỉnh nguyên âm giữ cho lời vẫn nghe rõ và chỉnh hình trong khoang miệng một cách tinh tế, để âm thanh còn cộng hưởng được ở trên cao. Một chữ “e” rất rộng có thể tròn hơn một chút, một chữ “a” mở có thể được che nhiều hơn một chút. Mức điều chỉnh lớn đến đâu thì tuỳ vào loại giọng, cao độ, âm lượng và phong cách.

Trong lúc đó hãy quan sát lưỡi. Lưỡi vẫn linh hoạt và hướng về phía trước, thay vì căng lên ở phần sau khoang miệng. Hàm không cần mở hết mức. Hàm hạ quá nhiều làm nốt mất vững chẳng khác gì một cái miệng khép chặt. Mục tiêu là một không gian nguyên âm biết thích nghi, không phải một vị trí cố định.

Luyện vùng chuyển thay vì che nó

Vùng chuyển giữa các âm khu là một sự tổ chức lại tự nhiên của giọng. Nó thành vấn đề ngay khi bạn che nó bằng âm lượng. Nốt cao lúc đó nghe như liền mạch, và giá phải trả là áp lực.

Hãy bắt đầu bằng những đoạn trượt ngắn trên một khoảng hẹp: trên âm mũi hình thành khi gốc lưỡi chạm vòm mềm, chính là âm cuối trong từ “vang”, trên “mum”, hoặc trên một tiếng rung môi nhẹ. Hãy trượt ở âm lượng vừa. Điều bạn tìm là một âm thanh khi đi lên không mỏng đi đột ngột và không cứng lại. Nếu xuất hiện một chỗ nứt, hãy chậm lại và lấy lại âm lượng. Vùng chuyển cần những lần lặp trong một thiết lập được phối hợp.

Sau đó bạn chuyển cùng động tác ấy sang các nguyên âm đơn giản. Trước tiên hãy lấy một khoảng mà bạn còn giữ được kiểm soát. Chỉ khi vùng chuyển còn đáng tin ở đó, bạn mới mở rộng tầm. Quãng cao lớn lên từ những nền tảng lặp lại được.

Ba bài tập với mục đích rõ ràng

Mỗi bài trong ba bài dưới đây đơn giản hoá đúng một nhiệm vụ. Năm lần lặp tập trung với khả năng kiểm soát nghe được cho nhiều hơn hai mươi lần chạy theo quán tính.

Khởi âm trên “v” và trên /z/. Lấy một nốt trung-cao và bắt đầu nó trên một âm “v” mềm, rồi trên âm /z/. Giữ phụ âm ba giây rồi mở sang “u”. Tiếng của phụ âm cho bạn thấy luồng hơi: chừng nào nó còn đều, áp lực là vừa. Nếu nó nổ ra hoặc bị ngắt, hãy giảm hơi và bắt đầu mềm hơn. Tám lần, luôn trên cùng một nốt.

Trượt trên âm mũi và trên “mum”. Hãy trượt trên âm mũi trong khoảng một quãng ba đi lên rồi trở lại, năm lần ở âm lượng vừa. Sau đó làm điều tương tự trên “mum”. Chỉ quan sát một điều: âm thanh khi đi lên không mỏng đi và không cứng lại. Ngay khi một trong hai điều đó xảy ra, hãy thu khoảng xuống một quãng hai và trượt chậm hơn.

Các bậc âm lượng trên một nốt. Chọn một nốt ngay dưới vùng tới hạn của bạn. Hát nốt đó trên “u” ba lần: nhẹ, vừa, và mạnh hơn một chút. Sau mỗi bậc, hãy kiểm tra xem hàm, cổ và lưỡi có còn tự do. Nếu cổ cứng lại ở bậc thứ ba, hôm đó bạn dừng ở hai bậc đầu. Bài tập này cho thấy phối hợp của bạn hiện gánh được bao nhiêu cường độ.

Âm lượng không chứng minh sự chắc chắn về kỹ thuật

Một nốt cao thường được coi là thành công ngay khi nó to và mạnh. Về khả năng kiểm soát, âm lượng một mình nói được rất ít. Bốn câu hỏi nói được nhiều hơn. Bạn khởi âm nốt đó rõ ràng được không? Giữ được không? Để nó nhỏ dần và rời khỏi nó một cách sạch sẽ được không? Âm thanh có còn tự do sau nhiều lần lặp?

Vì vậy hãy luyện các đoạn cao ở nhiều mức sắc thái và bắt đầu ở âm lượng vừa phải nghiêng về nhẹ. Khi nốt đã vững ở đó, hãy tăng cường độ chỉ đến mức hàm, cổ và lưỡi còn tự do. Ai hát hết sức ngay từ đầu sẽ không nghe ra lỗi thật, vì âm lượng che đi những chỗ không đều.

Cách nhận ra sự gồng từ sớm

Giọng đưa ra những dấu hiệu rõ ràng trước khi nó kiệt. Cảm giác nhói hoặc rát, âm thanh thô sau một thời gian luyện ngắn, việc hắng giọng thường xuyên và việc hôm sau không còn nốt cao đều không thuộc các dấu hiệu luyện tập bình thường. Cơ cổ nổi lên thấy rõ, cằm nhấc cao và lồng ngực cứng cũng cho thấy sự căng để né tránh.

Hãy kết thúc bài tập trước khi không còn gì chạy được nữa. Lùi lại một bước: khoảng thấp hơn, âm lượng nhỏ hơn, nguyên âm đơn giản hơn hoặc câu ngắn hơn. Bước lùi đó là một sự tự chẩn đoán chính xác. Giọng phát triển nhanh hơn khi nó nhiều lần trải qua những động tác được phối hợp.

Khi có khàn tiếng, đau, hoặc tầm giọng bị hẹp lâu dài, nguyên nhân cần được chuyên môn xem xét. Luyện kỹ thuật không thay cho một chẩn đoán y khoa, và với những triệu chứng dai dẳng, việc xem xét ấy đi trước mọi công việc tiếp theo về quãng cao hay sức bền.

Một lộ trình luyện cho quãng cao

Hãy luyện nốt cao ở đầu buổi, sau phần chuẩn bị cơ thể bình thản và vài bài tập nhẹ về cộng hưởng và trượt. Sau đó là các quãng nhỏ đi qua vùng chuyển, và cuối cùng mới là câu hát thật. Mười phút tập trung theo thứ tự đó cho nhiều hơn nửa giờ ở cuối một buổi tập đã làm bạn kiệt sức.

Hãy thu âm chính mình trong lúc làm việc. Cảm giác của bản thân lừa theo cả hai hướng: một nốt cho cảm giác nhẹ lạ thường thường nghe hay hơn mong đợi, còn một nốt tưởng là có lực lại hiện ra hẹp và bấp bênh trong bản thu. Hãy nghe chỗ khởi âm, độ rõ của nguyên âm, sự linh hoạt của âm thanh, và trạng thái giọng bạn vào sáng hôm sau.

Giá trị của một thứ tự cố định nằm đúng ở đây. Hiểu sự phối hợp của hơi, phát triển cộng hưởng, nối các âm khu, điều chỉnh cách phát âm, rồi mới tăng tải. Khoá học Vocal Foundations của ELITE VOICE dựng các bước đó chồng lên nhau và mỗi ngày đưa ra những tiêu chí để bạn tự đánh giá bản thu của mình.

Nốt cao kế tiếp không cần hoàn hảo. Nó cần cho bạn thông tin. Áp lực tăng ở điểm nào? Nguyên âm nào hẹp lại? Hơi có đổi trước khi khởi âm? Người muốn hát nốt cao không bị căng sẽ đặt những câu hỏi đó trong lúc luyện, và dựng được một quãng cao vẫn điều khiển được dưới áp lực của âm nhạc.