Hỗ trợ hơi thở khi hát là gì? Giải thích đơn giản

Một nốt cao sụp xuống giữa chừng, một câu dài đuối sức khi gần kết, cổ họng mỏi sau ba bài hát. Lời giải thích đến trước tiên là năng khiếu. Lời giải thích có khả năng hơn là sự phối hợp. Vì vậy, ở đầu mọi công việc với hơi thở có một câu hỏi đứng sẵn, một câu hỏi vang lên thường xuyên trong lớp thanh nhạc và hiếm khi được gỡ xong: hỗ trợ hơi thở khi hát là gì?

Đó là công việc phối hợp giữa các cơ hô hấp, thân mình và thanh quản, nhờ đó luồng hơi đi ra được định lượng. Chữ “hỗ trợ” dễ gây hiểu lầm, bởi nó khiến người ta nghĩ đến việc giữ chặt và đẩy. Điều thực sự diễn ra là một sự điều tiết: hơi được thả ra đủ có kiểm soát để dây thanh có thể rung đều.

Lời dặn hãy nâng đỡ nhiều hơn thuộc nhóm được nghe nhiều nhất trong lớp, và khi thiếu lời giải thích, nó gây hại một cách đều đặn. Phản ứng điển hình là căng ở bụng, ở vai và ở hàm. Âm thanh cứng lại, vùng cao trở nên bấp bênh, giọng mỏi nhanh hơn. Tiến bộ kỹ thuật bắt đầu đúng ở đây, từ việc hiểu hơi thở thật sự gánh nhiệm vụ gì trong lúc bạn hát.

Xét về mặt sinh lý, hỗ trợ hơi thở khi hát là gì?

Khi hít vào, cơ hoành hạ xuống, lồng ngực có thêm chỗ, và không khí tràn vào phổi. Cùng lúc đó, các xương sườn dưới nở ra hai bên và hơi ra phía sau. Chuyển động ấy không phải chi tiết phụ; nó thiết lập tư thế xuất phát cho tất cả những gì đến sau.

Trong lúc hát, không khí lại đi ra, và cơ thể phải hãm luồng ấy lại rồi điều tiết thật tinh. Công việc này chủ yếu do thành bụng và các cơ giữa xương sườn đảm nhận. Bản thân cơ hoành không thể giữ lại một cách có ý thức như cơ nhị đầu; nó phản ứng với nhịp hít vào và buông lỏng khi thở ra. Thứ bạn cảm nhận được là chuyển động đối kháng có phối hợp ở thân mình: xương sườn không khép lại cùng một lúc, thành bụng không sụp đột ngột, và áp lực hơi vẫn nằm trong tầm điều chỉnh.

Từ sự điều tiết ấy sinh ra áp suất thích hợp bên dưới dây thanh, gọi là áp suất dưới thanh môn. Dây thanh nhờ đó nhận đủ năng lượng để rung đều, mà thanh quản không phải bù lại bằng sức cơ thêm. Vì vậy hỗ trợ hơi thở không phải một kỹ thuật thở tách rời; nó là mắt nối giữa hơi thở và việc tạo ra âm thanh.

Một vòi nước mô tả nguyên tắc này rất rõ. Khóa chặt thì không có gì chảy ra. Mở bung một phát thì nước bắn vọt. Giữa hai thái cực ấy có một mức cho ra đúng lượng cần thiết. Khi hát, mức ấy không bao giờ cố định: luồng hơi đi theo cao độ, âm lượng, nguyên âm và độ dài của câu.

Vì sao chuyển động nhìn thấy được lại không chứng minh điều gì

Khái niệm này hay bị hiểu sai, bởi những chuyển động nhìn thấy của cơ thể dễ bị cho là kỹ thuật đúng. Bụng đẩy ra ngoài không chứng minh có hỗ trợ, và bụng hóp vào cũng vậy. Câu hỏi chỉ có một: luồng hơi có làm nhẹ gánh cho giọng không, và chất lượng âm thanh có giữ được ổn định suốt một buổi tập dài không.

Lời khuyên hãy hít thật sâu xuống bụng cũng mơ hồ quá mức để có thể làm theo. Về mặt giải phẫu, không khí không xuống tới bụng. Điều muốn nói là một nhịp hít vào tĩnh và sâu, trong đó các xương sườn dưới và thành bụng tự chuyển động theo. Người cố tình đẩy bụng ra ngoài sẽ đánh mất độ căng linh hoạt của thân mình, thứ mà các câu dài phải dựa vào.

Cũng phổ biến không kém là ý nghĩ rằng nốt cao trước hết cần nhiều hơi hơn. Nhiều nốt trong số đó đòi hỏi điều ngược lại, tức một luồng hơi được định lượng đặc biệt chính xác. Áp lực quá mức đẩy dây thanh tách ra hoặc tạo ra kiểu khép bị siết. Kết quả là một âm thanh vừa to vừa không tự do. Vùng cao sinh ra từ sự phối hợp quãng giọng, từ việc chỉnh nguyên âm, từ cộng hưởng và từ áp lực hơi phù hợp.

Nhận ra một sự hỗ trợ đang hoạt động bằng cách nào

Cảm giác khác nhau ở mỗi người. Vóc dáng, loại giọng, phong cách và kinh nghiệm luyện tập đều làm thay đổi điều gì được cảm thấy là đúng. Dù vậy, các dấu hiệu vẫn đọc được.

Bạn giữ một câu đến hết mà không có chỗ sụt nghe thấy được. Bạn đổi được âm lượng mà cổ họng không siết lại. Khởi âm sạch và không có cú đẩy. Lồng ngực vẫn mở một cách đàn hồi trong lúc hát, còn vùng bụng đáp lại nhịp thở ra một cách có kiểm soát. Dấu hiệu quan trọng nhất chỉ xuất hiện sau đó: khi bạn dừng lại, giọng vẫn còn dùng được.

Ở nơi thiếu sự phối hợp, những kiểu khác lộ ra. Vai nhô lên theo mỗi nhịp hít vào. Âm thanh bắt đầu có hơi lẫn vào rồi chuyển sang bị siết. Những nốt dài rung lên ngoài ý muốn. Âm lượng đến từ sức ép ở cổ họng. Các tín hiệu ấy không phải khiếm khuyết cá nhân; chúng chỉ ra một sự lệch phối hợp cụ thể. Đọc được chúng sẽ giúp bạn luyện có đích, thay vì lặp lại cùng một đoạn với âm lượng mỗi lúc một lớn.

Liều lượng thay đổi theo nhiệm vụ

Không có một độ căng hỗ trợ dùng chung cho mọi bài hát. Một câu nhẹ và lơ lửng đòi hỏi liều lượng khác với một điệp khúc đầy sức. Những đoạn luyến nhanh cần các xung hơi linh hoạt, còn một đường legato dài cần dòng chảy đều và sức bền. Giữa nói, belting, hát cổ điển và hát hợp xướng, các đòi hỏi lại dịch chuyển tiếp.

Vì thế những chỉ dẫn cứng nhắc kiểu “bụng lúc nào cũng phải chắc” hiếm khi giúp được gì. Một sự hỗ trợ tốt làm việc chủ động và vẫn giữ được khả năng chuyển động; nó đáp lại đòi hỏi của âm nhạc thay vì đóng băng cơ thể ở một tư thế. Nhầm độ căng với sự cứng đờ sẽ lấy mất độ linh hoạt ở xương sườn, ở hàm và ở lưỡi, tức đúng nơi âm thanh tự do được sinh ra.

Bốn bài tập cho cảm giác hỗ trợ rõ ràng

Nhịp hít vào không tiếng động kèm mở rộng sườn. Đứng thẳng mà không nhấc ngực lên. Đặt hai tay ở hai bên, trên các xương sườn dưới, hít vào thật tĩnh và cảm nhận vùng ấy nở ra hai bên và hơi ra phía sau. Vai vẫn ở dưới. Sau đó thở ra trên một âm “sss” dài và đều. Đừng quan sát bạn trụ được bao lâu; hãy quan sát xem âm thanh có giữ ổn định không và xương sườn có khỏi khép lại ngay không. Năm lần bình thản đáng giá hơn hai mươi lần gắng sức. Nếu thấy choáng, hãy nghỉ.

Âm “sss” đều đặn như một đồng hồ đo áp. Hít vào không gắng sức và để một âm “sss” nhẹ chạy trong tám đến mười hai giây. Âm thanh không được ngắt quãng và cũng không được to dần. Hãy cảm nhận thành bụng đáp lại từ từ, không giật vào trong. Bài tập này làm cho một nguyên tắc cốt lõi trở nên nghe được: âm thanh đều cần năng lượng đều. Khi “sss” trở nên chập chờn, nguyên nhân thường là hơi thoát ra quá nhanh hoặc một chỗ căng không cần thiết ở nơi khác trong cơ thể. Hãy rút ngắn thời lượng cho đến khi lấy lại được sự kiểm soát.

Rung môi để chống lại sức ép ở thanh quản. Hãy để môi rung lỏng khi thở ra, và trong lúc đó trượt chậm lên xuống trên một nốt dễ chịu. Sự rung ấy tạo một sức cản nhẹ phía trên thanh quản, và nhiều giọng nhờ vậy tìm ra dễ hơn thế cân bằng tiết kiệm giữa luồng hơi và sự khép của dây thanh. Không cần phải to. Nếu sự rung chỉ duy trì được khi dùng nhiều áp lực, hãy hạ âm lượng và chọn quãng hẹp hơn. Bài tập này có mục đích gỡ bớt việc cho cổ họng.

Nói câu trước, rồi mới hát. Chọn một dòng ngắn trong bài hát và nói nó theo nhịp trên một cao độ dễ chịu. Để ý xem câu ấy tự đòi hỏi năng lượng ở điểm nào. Sau đó hát dòng ấy với cùng ý định rõ ràng, không nhấn ép. Sự chuyển giao này ngăn hỗ trợ hơi thở biến thành một bài thể dục trừu tượng. Người biết câu hát đang đi về đâu sẽ chia hơi tốt hơn và không phải cướp lấy một nhịp thở vội ở chỗ bất lợi.

Ba lỗi thường gặp và cách sửa

Lỗi phổ biến nhất là nín hơi trước khi vào. Một khoảnh khắc ngắn để thu mình là hợp lý, nhưng nín một cách cứng nhắc sẽ nâng áp lực trong thanh quản ngay cả trước khi nốt đầu tiên tồn tại. Thay vào đó hãy nghĩ đến một nhịp hít vào đã chuẩn bị và mở, cùng một khởi đầu bình thản của âm thanh.

Lỗi thứ hai là siết cơ bụng đúng vào khoảnh khắc khởi âm. Áp lực dồn lên trước khi giọng kịp phối hợp. Hãy bắt đầu nhẹ hơn và kiểm tra xem âm thanh có vào sạch ngay cả khi không có cú đẩy của cơ thể hay không. Âm lượng được thêm vào khi sự phối hợp đã vững.

Lỗi thứ ba là luyện tách rời. Hỗ trợ hơi thở được tập riêng khỏi cộng hưởng và quãng giọng, và từ đó sinh ra những chẩn đoán sai: một nốt cao có vẻ thất bại vì thiếu hỗ trợ, trong khi thực ra nguyên âm vẫn còn quá rộng hoặc chỗ chuyển quãng chưa được phối hợp. Giọng hoạt động như một hệ thống gồm hơi thở, dây thanh, các khoang cộng hưởng, cấu âm và hình dung âm nhạc.

Từ bài tập đến khả năng tự kiểm soát

Hỗ trợ hơi thở không trở nên đáng tin nhờ một mẹo đơn lẻ, mà nhờ sự gặp nhau của tri giác, hiểu biết và lặp lại. Hãy lấy những đoạn ngắn khi luyện và đặt ba câu hỏi sau mỗi lần lặp: luồng hơi mạnh quá, yếu quá, hay vừa vặn? Âm thanh có nặng lại ở cổ họng không? Câu hát có đi được đến cuối không?

Vì vậy một chương trình đào tạo có cấu trúc truyền đạt nhiều hơn các bài tập: nó truyền đạt những tiêu chí để tự chẩn đoán. Khác biệt giữa thử ngẫu nhiên và luyện có đích nằm đúng ở đó. Khóa học Vocal Foundations của ELITE VOICE xử lý công việc với hơi thở như một phần của một hệ thống liền mạch: bạn biết vì sao một bài tập có tác dụng và nhận ra sự lệch phối hợp trong chính giọng mình qua những dấu hiệu nào.

Vậy nên trong buổi tập tới, đừng cho giọng mình thêm hơi hay thêm sức, mà hãy cho nó một nhiệm vụ rõ ràng hơn. Hít vào thật tĩnh, chia hơi một cách có ý thức và lắng nghe kỹ xem âm thanh có trở nên tự do hơn không. Hỗ trợ hơi thở khi hát là gì? Sau vài tuần làm việc như vậy, bạn sẽ trả lời câu hỏi đó từ chính âm thanh của mình.